Η λαϊκή μουσική παράδοση και οι σύγχρονες μουσικές συνθέσεις

Άρθρο του Στέφανου Πουλημένου
(Η Κέρκυρα Σήμερα - 14.11.2012)

Η είδηση που μας ήρθε από την Αθήνα, για μια συναυλία της Καμεράτα - Ορχήστρα Φίλων της Μουσικής, το περασμένο Σάββατο, πέρασε μάλλον απαρατήρητη, ή δεν δόθηκε και ιδιαίτερη σημασία από τους μουσικούς κύκλους της Κέρκυρας. Το πρόγραμμα της συναυλίας ήταν άλλωστε, πολύ εξειδικευμένο και απευθυνόταν στο αντίστοιχο κοινό της πρωτεύουσας.

Στην παρουσίαση της συναυλίας από τις Ειδήσεις της ΝΕΤ, διέκρινα ωστόσο ένα στοιχείο που έμμεσα μας αφορά, έστω κι να δεν το έχουμε πολυσυνειδητοποιήσει. Και εξηγούμαι αμέσως, αφού σας παρουσιάσω την είδηση, που αναφέρει:

“Τρεις χορευτικές σουίτες από όπερες των J. B. Lully, J. P. Rameau και C.W. Gluck, που παρουσιάστηκαν στη γαλλική πρωτεύουσα τη χρυσή εποχή της μπαρόκ όπερας, συνδιαλέγονται μοναδικά, με τρία νέα έργα που έγραψαν μέσα στο 2012, ειδικά για την Καμεράτα σε όργανα εποχής, τρεις έλληνες συνθέτες: ο Γιώργος Κουμεντάκης, ο Περικλής Κούκος και ο Δημήτρης Παπαδημητρίου.

Την Καμεράτα, Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής που ερμηνεύει σε όργανα εποχής, διευθύνει ο βραβευμένος με Echo Klassik αρχιμουσικός Γιώργος Πέτρου. Σε ρόλο σολίστ στο έργο του Κούκου εμφανίζεται ο Έλληνας κόντρα τενόρος Νίκος Σπανός.

Το πρόγραμμα που έχουν επιλέξει να παρουσιάσουν στη συναυλία αυτή η Καμεράτα και ο νέος καλλιτεχνικός της διευθυντής Γιώργος Πέτρου, φανερώνει τις καλλιτεχνικές ανησυχίες της ορχήστρας, καθώς συνδυάζει εντυπωσιακές χορευτικές σουίτες από σπουδαία οπερατικά έργα μεγάλων συνθετών του μπαρόκ, με μουσικές τριών κορυφαίων σύγχρονων ελλήνων συνθετών. Έργα που αν και φαινομενικά ετερόκλιτα, έχουν κοινό παρανομαστή: τα όργανα εποχής της Καμεράτα" 

Και η είδηση καταλήγει:

"Το έργο του πρώτου των νέων Ελλήνων Συνθετών, Γιώργου Κουμεντάκη "Πέντε ακόμη βήματα μέχρι να κοιμηθείς" για ορχήστρα σε όργανα εποχής, είναι επηρεασμένο από τη μουσική παράδοση της αγαπημένης του Κρήτης, απ' όπου και η καταγωγή του, ντύνει ένα νανούρισμα και ένα πεντοζάλι με τους ήχους ενός τσέμπαλου, ενός φορτεπιάνο, μιας θεόρβης και δύο ζευγαριών από μπαρόκ όμποε και φλάουτι τραβέρσι σε μια υπέροχη σολιστική συνομιλία, δημιουργώντας μια συγκινησιακά φορτισμένη ατμόσφαιρα".

Αυτό ακριβώς είναι και η αφορμή για το σημερινό σημείωμα της στήλης.

Ο Κρητικής καταγωγής συνθέτης, πήρε μελωδίες από την μουσική παράδοση του τόπου της καταγωγής του και συνέθεσε έργο, που το ανέβασε η Καμεράτα με όργανα εποχής. Εκανε δηλαδή, ό,τι και οι περισσότεροι μεγάλοι μουσουργοί της Ευρώπης.

Η επισήμανση γεννά αμέσως το ερώτημα που απαιτεί επίμονα απάντηση από την μουσική Κέρκυρα:

- Ποιος σύγχρονος συνθέτης από εδώ, έκανε το ίδιο ή κάτι αντίστοιχο με τον Γιώργο Κουμεντάκη;

- Ποιος πήρε μελωδίες από την μουσική παράδοση του νησιού μας για να συνθέσει ένα σύγχρονο μουσικό έργο;

Φοβούμαι πως τα ερωτήματα αυτά θα μείνουν μάλλον αναπάντητα, ή στην καλύτερη περίπτωση, θα δεχτούν "ισχνές" απαντήσεις.

Η εξήγηση, έχω την αίσθηση πως είναι απλή και πηγάζει από μια πικρή και όχι κολακευτική για την μουσική Κέρκυρα, ή την Κέρκυρα ως νησί της μουσικής διαπίστωση.

Η λαϊκή μουσική παράδοση της Κρήτης, που ενέπνευσε τον Κουμεντάκη, είναι ζωντανή, πανταχού παρούσα και ισχυρό στοιχείο της ταυτότητας της μεγαλονήσου, παντού. 

Αντίθετα, στην Κέρκυρα, έχει εξοβελιστεί από τον 19ο αιώνα, στο "πυρ το εξώτερον", ή επιεικέστερα έχει τεθεί στο περιθώριο, καθώς ξένα πρότυπα, ξένες μουσικές φόρμες, ήρθαν με διάφορους τρόπους εδώ, διαμορφώνοντας μια νέα αστική μουσική ταυτότητα, που αγνοούσε σχεδόν ολοκληρωτικά, τη λαϊκή μουσική παράδοση του τόπου, η οποία προϋπήρχε. 

Ασχολούμενος τον τελευταίο καιρό - όψιμα οφείλω  να ομολογήσω - με την κερκυραϊκή λαϊκή μουσική παράδοση, διαπιστώνω, βρίσκω ακόμη και σήμερα, έναν απίστευτο πλούτο, για τον οποίο ήμουν κι εγώ ανυποψίαστος. Μελωδίες καταπληκτικές και μοναδικές. Μελωδίες που έρχονται από πολύ παλιά, αιώνες πριν εισαχθούν στο νησί τα ιταλικά, γερμανικά και άλλων χωρών πρότυπα, που αντιγράψαμε και σε μερικές περιπτώσεις τα διασκευάσαμε για να τους δώσουμε ψευτο-τοπική χροιά και ταυτότητα.

Αυτός είναι και ο λόγος που η Κέρκυρα απουσιάζει απ' όλες τις εκδόσεις Δημοτικών Τραγουδιών και τις συναυλίες του είδους, οι οποίες κατά καιρούς δίνονται σε μεγάλες και επίσημες  διοργανώσεις. 

- Πώς λοιπόν και από τί να εμπνευστούν οι όποιοι σύγχρονοι κερκυραίοι συνθέτες για έργα αντίστοιχα με αυτό του Κουμεντάκη, όταν αγνοούν τη λαϊκή παράδοση του τόπου, ή έχουν στρεβλή αντίληψη γι αυτήν, το Μουσικό Σχολείο, το Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου, Ωδεία και τόσα άλλα μουσικά ιδρύματα της Κέρκυρας;

Θα ευχόμουν να κάνω λάθος στις πικρές διαπιστώσεις μου για την ντόπια λαϊκή μουσική παράδοση και να μου αποκαλυφθεί, από τα εδώ ιδρύματα, μια άλλη πραγματικότητα, την οποία η ταπεινότητά μου, ως μη ειδικού, δεν βλέπει στα μουσικά δρώμενα της Κέρκυρας...