O “ντε φάκτο πληθυσμός” διαφοροποιεί τα πληθυσμιακά δεδομένα της Κέρκυρας

Άρθρο του Στέφανου Πουλημένου (Η Κέρκυρα Σήμερα - 25.10.2013)

Σε άρθρο μου σε αυτή τη στήλη, στις 15 Ιανουαρίου 2013, είχα παρουσιάσει και αναλύσει τα στοιχεία της απογραφής (2011) του μόνιμου πληθυσμού της Κέρκυρας, όπως αυτά είχαν δημοσιευτεί στην Εφημερίδα τη Κυβερνήσεως, λίγες μέρες πριν (28.12.2012) και διαφοροποιούσαν τα έως τότε συζητούμενα δεδομένα της απογραφής του νόμιμου πληθυσμού.

Νόμιμος και μόνιμος πληθυσμός είναι διαφορετικές έννοιες που αποδίδουν διαφορετικά ευρήματα - στοιχεία στη διαδικασία της απογραφής.

Όπως όμως προέκυψε και από το χθεσινό άρθρο, σ' αυτή τη σελίδα της Κ.Σ., του πρώην Δημάρχου Κερκυραίων Γιάννη Κούρκουλου, που παρακολουθεί πάντα τα τοπικά θέματα με μεγάλο ενδιαφέρον και προσοχή, υπάρχει και μία τρίτη απογραφή, αυτή του λεγόμενου ντε φάκτο, ή πραγματικού πληθυσμού, που καταγράφει εκτός από τον μόνιμο πληθυσμό και όποιους ευκαιριακούς ή κατά τύχη βρεθούν σε κάθε τόπο την ημέρα της απογραφής.

Αυτό το στοιχείο είναι που διαφοροποιεί την απογραφή που παρουσιάσαμε τον περασμένο Γενάρη (μόνιμος πληθυσμός) με την απογραφή που δημοσιεύτηκε στις 20 Μάρτη 2013 στο ΦΕΚ, (ντε φάκτο ή πραγματικός πληθυσμός) και διέλαθε της προσοχής μας, παρουσίασε χθες σε ορισμένες ενδιαφέρουσες πτυχές της, ο κ. Κούρκουλος.

Οι τουρίστες στον "πραγματικό" πληθυσμό!

Για να εξηγήσουμε στην πράξη πώς διαμορφώνεται η διαφορά ανάμεσα στο μόνιμο και τον πραγματικό πληθυσμό, θ' αναφέρουμε μερικά ακραία, πλην ενδεικτικά παραδείγματα, σε έξι (6) συγκεκριμένους οικισμούς που μιλούν από μόνα τους:

• Αγ. Γόρδιος: 2011 - Μόνιμος πληθυσμός 54 κατ., πραγματικός πληθ. 578 (πραγματικός πληθ. 2001: κατ. 29).

• Σιδάρι: 2011 - Μόνιμος πληθυσμός 386 κατ., πραγματικός πληθ. 805 (πραγματικός πληθ. 2001: κατ. 371).

• Λίνια Χλομού: 2011 - Μόνιμος πληθυσμός 273 κατ., πραγματικός πληθ. 1.049 (πραγματικός πληθ. 2001: κατ. 309).

• Λίμνη Κάτω Κορακιάνας: 2011 - Μόνιμος πληθυσμός 725 κατ., πραγματικός πληθ. 1.457 (πραγματικός πληθ. 2001: κατ. 336).

• Πελεκητό Περίθειας: 2011 - Μόνιμος πληθυσμός 126 κατ., πραγματικός 504 κατ. (πραγματικός πληθ. 2001: κατ. 84)

• Κοντογιαλός: 2011 - Μόνιμος πληθυσμός 28 κατ., πραγματικός πληθ. 762 (πραγματικός πληθ. 2001: κατ. 6)!

Τα στοιχεία αυτά δεν εξηγούν απλά τη διαφορά ανάμεσα στα δύο είδη απογραφών πληθυσμού, αλλά αποκαλύπτουν και την ίδια την ποιότητα της απογραφής, καθώς περιλαμβάνει στον κατ' ευφημισμό, πραγματικό πληθυσμό και τους τουρίστες!

Η παράθεση μέσα στην παρένθεση, των στοιχείων της απογραφής του πραγματικού πληθυσμού στους ίδιους οικισμούς, το 2001, μη έχοντας μεσολαβήσει κάποια οικιστική κοσμογονία, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η απογραφή του 2011, έγινε μέσα στην τουριστική περίοδο, αποδίδοντας έτσι ένα στρεβλό της πραγματικότητας αποτέλεσμα.

Θα ισχύει για 10 χρόνια

Aλλά στο παρόν σημείωμα δεν θα επιμείνουμε στο θέμα της ποιότητας της απογραφής, παρά το γεγονός ότι και άλλες επιμέρους παρατηρήσεις, κεντρίζουν την προσοχή μας και διαμορφώνουν το επίπεδο της αξιοπιστία της.

Η απογραφή πληθυσμού - καλή ή κακή - αυτή είναι. Δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ, ισχύει και με βάση τα στοιχεία της θα καθορίζονται για μια 10ετία και πολλά ζητήματα που αφορούν τους οργανισμούς αυτοδιοίκησης, οι οποίοι επηρεάζουν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, τη ζωή μας.

Και συγκεκριμένα:

Ο "πραγματικός" πληθυσμός του νομού της Κέρκυρας είναι πιά, επίσημα, 115.473 κάτοικοι, έναντι 111.975 κατοίκων της απογραφής του 2001, παρά την κοινή αίσθηση ότι ο πληθυσμός έχει στην πραγματικότητα μειωθεί.

Από αυτούς, στο Δήμο Κέρκυρας βρέθηκαν και καταγράφηκαν 113.080 κάτοικοι και στο Δήμο Παξών 2.383 κάτοικοι.

Με βάση τα στοιχεία αυτά, ο νομός Κέρκυρας στο επίπεδο της Περιφέρειας Ι.Ν. συγκεντρώνει πληθυσμό πάνω από το 50% του συνόλου της (224.061 κάτ.) και έτσι, θα εξακολουθήσει να έχει τις 21 από τις 41 έδρες στο Περιφερειακό Συμβούλιο, ενώ το πληθυσμιακό κριτήριο εξακολουθεί να είναι ένα από τα κυριότερα στην κατανομή των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ) στους οργανισμούς της αυτοδιοίκησης. Περισσότεροι κάτοικοι, σημαίνει απλά και περισσότερα χρήματα από το κράτος στο Δήμο.

Στο ενδιαφέρον θέμα της κατανομής του πληθυσμού στο εσωτερικό του νησιού, με τις τάσεις που διαμορφώνονται και τις πιο σημαντικές επιμέρους διαφοροποιήσεις σε σχέση με τα στοιχεία της προηγούμενης απογραφής πραγματικού πληθυσμού, θα αναφερθούμε αύριο.

ΜΕΡΟΣ Β΄

H κατανομή του λεγόμενου «πραγματικού πληθυσμού» στο εσωτερικό του νησιού, παρουσιάζει αξιοσημείωτες διακυμάνσεις, οι κυριότερες από τις οποίες είναι ορατές με την πρώτη ματιά στα απογραφικά στοιχεία.

Ετσι, στον πρώην Δήμο Κερκυραίων, καταγράφεται η μεγαλύτερη αριθμητικά πληθυσμιακή αύξηση – πλασματική ή πραγματική δεν έχει σημασία – που όμως, αν προσέξει κανείς τα επιμέρους στοιχεία, θα δει ότι αυτή αναφέρεται στην ευρύτερη περιαστική ζώνη, καθώς η κυρίως πόλη φθίνει πληθυσμιακά. Εκεί δηλαδή που εστιάζεται η εσωτερική μετακίνηση πληθυσμού και καταγράφεται κάποιος σημαντικός αριθμός τουριστών – επισκεπτών της ημέρας της απογραφής.

Σ’ αυτήν την απογραφή, ο «καποδιστριακός» Δήμος Κερκυραίων παρουσιάζεται με «πραγματικό» πληθυσμό 42.256 κατοίκων, έναντι 39.487 κατοίκων που κατέγραψε η προηγούμενη απογραφή (του 2001). Αξίζει εδώ να αναφερθεί ότι ο μόνιμος πληθυσμός της τελευταίας απογραφής (2011) είναι 39.674 κάτοικοι.

Στον πρώην Δήμο Αχιλλείων καταγράφεται επίσης αύξηση πληθυσμού που υπερβαίνει ποσοστιαία το 10% σε σύγκριση με το 2001. Σπεύδω να σας προλάβω, σημειώνοντας ότι δεν πρόκειται για αύξηση των γεννήσεων, ούτε για μαζική εγκατάσταση εκεί νέων κατοίκων. Ο πληθυσμός, σύμφωνα με την απογραφή του 2011, έφτασε τους 11.487 κατοίκους έναντι 10.319 το 2001, γιατί απλά ήταν γεμάτος κόσμο ο τουριστικός Αη Γόρδης και εν μέρει το Πέραμα.

Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με τον πρώην Δήμο Φαιάκων, όπου ο πληθυσμός του από 6.488 κατοίκους το 2001, έφτασε τους 8.335 κατοίκους το 2011, την ίδια ώρα που ο μόνιμος πληθυσμός του είναι 6.545 κάτοικοι.

Στις άλλες Δημοτικές Ενότητες της υπαίθρου, (πρώην «καποδιστριακούς» Δήμους), καταγράφονται γενικές τάσεις μείωσης του πληθυσμού, οι οποίες διαφοροποιούνται εκεί που η απογραφή «βρήκε» και συμπεριέλαβε στον πληθυσμό και τους τουρίστες. Η παρατήρηση αυτή επιβεβαιώνεται πλήρως, αν συγκρίνει κανείς τα στοιχεία του λεγόμενου «πραγματικού» πληθυσμού, με αυτά της απογραφής του μόνιμου πληθυσμού, που έγιναν ταυτόχρονα.

Εκεί που καταγράφεται πραγματική κατάρρευση του πληθυσμού, είναι στον πρώην Δήμο Αγίου Γεωργίου, όπου η μείωση, μέσα σε μια 10ετία, υπερβαίνει το 30%!

Έντονα πτωτικές είναι οι τάσεις του πληθυσμού και στους τρεις πρώην Δήμους της νότιας Κέρκυρας (Λευκιμμαίων, Κορισσίων και Μελιτειέων) όπου απογραφικά «διασώζονται» κι εδώ, χάρη στην καταγραφή τουριστών.

Ειδικά στους τρεις οικισμούς της κυρίως Λευκίμμης (Λευκίμμη, Κάβος και Μώλος) ο πληθυσμός από 4.503 κατοίκους το 2001, έπεσε στους 3.833 κατοίκους το 2011, στους οποίους προστέθηκαν, και μερικοί ευκαιριακοί επισκέπτες – τουρίστες την ημέρα της απογραφής.

Τα ίδια, πάνω – κάτω, χαρακτηριστικά, έχουν και οι άλλες ενότητες της βόρειας Κέρκυρας, με εξαίρεση την περιοχή της Αχαράβης - Ρόδας, όπου έχει ντε φάκτο δημιουργηθεί ένα ημιαστικό κέντρο, με ισχυρή δυναμική συγκέντρωσης πληθυσμού, σε βάρος βεβαίως της ενδοχώρας που φθίνει διαρκώς.

Φθίνοντες πληθυσμιακά οικισμοί

Στο επίπεδο του πληθυσμού των επιμέρους οικισμών του νησιού, είναι χαρακτηριστική η δραματική μείωση του πληθυσμού ακόμη και στα κεφαλοχώρια όπως:

•        Των Αργυράδων από 1.000 απογεγραμμένους κατοίκους το 2001, έπεσε στους 646 το 2011.
•        Του Αγ. Ματθαίου που από 1.583 κατοίκους το 2001, έπεσε στους 1057, το 2011
•        Των κοντινών, προς την πόλη, Σιναράδων, που από 1.124 κατοίκους το 2001, έπεσε στους 853.

Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με άλλους μεσαίου μεγέθους παραδοσιακούς οικισμούς της ενδοχώρας, όπως της Επίσκεψης (339 κατ. έναντι 486 το 2001), Αγραφών (175 κατ. έναντι 325 το 2001) των Αγ. Δέκα (374 κατ. έναντι 481 το 2001) Κληματιάς (226 κατ. έναντι 364, το 2001) και του Αγρού (276 κατ. έναντι 460 το 2001).

Στοιχεία που προβληματίζουν

Στα πληθυσμιακά αυτά δεδομένα, πέραν των τουριστών – επισκεπτών, έχουν συμπεριληφθεί απογραφόμενοι και αρκετές χιλιάδες αλλοδαποί, που ζουν χρόνια στο νησί μας. Αυτό όμως είναι ένα άλλο κεφάλαιο που χρειάζεται ειδική και απόλυτα προσεκτική και υπεύθυνη προσέγγιση.

Από τα απογραφικά στοιχεία που εκτέθηκαν στο σημερινό και χθεσινό σημείωμα, προκύπτουν συμπεράσματα που πρέπει, αν όχι να μας ταρακουνήσουν, τουλάχιστον να μας προβληματίσουν για την πορεία που ακολουθεί το νησί μας. Όχι μόνο τώρα που υφιστάμεθα τις συνέπειες της γενικότερης βαθύτατης κρίσης, αλλά εδώ και 10ετίες. Να δούμε προσεκτικά την πορεία των δημογραφικών δεδομένων και στις περιόδους των «παχιών αγελάδων» και τα επιμέρους ποιοτικά χαρακτηριστικά τους.

Θα βγουν - είμαι βέβαιος - ιδιαίτερα χρήσιμα συμπεράσματα για όλους μας. Και ιδιαίτερα για όσους έχουν ή θα έχουν στο μέλλον τις τύχες του τόπου και του λαού στα χέρια τους.